Kwak Young-kil Chủ tịch Tập đoàn Truyền thông AJU News Corporation
Tôn giáo mạnh mẽ nhất khi âm thầm an ủi con người. Ngược lại, khi cất cao tiếng nói và áp đặt sự xác tín, nó trở nên nguy hiểm nhất.
Nguyên tắc tưởng như đơn giản ấy đã được nhân loại lặp đi lặp lại qua lịch sử, nhưng mỗi khi những sự việc tương tự xảy ra, xã hội vẫn tiếp tục kinh ngạc, phẫn nộ rồi nhanh chóng quên lãng.
Gần đây, Hòa thượng Jinwoo, Tổng vụ viện trưởng của Tông phái Tào Khê, đã phát biểu rằng “cần phải loại trừ các tà giáo”. Đó là một lời nói vừa kịp thời, vừa khiến nhiều người khó chịu. Nhưng chỉ vì khó nghe mà né tránh vấn đề thì cái giá mà xã hội đã và đang phải trả là quá lớn.
Tà giáo không phải sản phẩm riêng của bất kỳ quốc gia hay nền văn hóa nào. Vụ khủng bố bằng khí độc thần kinh Sarin do giáo phái Aum Shinrikyo tiến hành tại Tokyo, Nhật Bản vào năm 1995 vẫn là ví dụ điển hình cho thấy sự cuồng tín tập thể có thể đi xa đến mức nào.
Những lời lẽ về ngày tận thế và cứu rỗi nghe có vẻ thuyết phục, nhưng kết cục lại là sinh mạng của những người dân vô tội. Sau đó, các phân tích đều dẫn đến cùng một kết luận: những dấu hiệu cảnh báo đã tồn tại, chỉ là xã hội đã làm ngơ.
Ngay cả lịch sử gần đây của Nhật Bản cũng không thoát khỏi vấn đề tôn giáo.
Vụ ám sát cựu Thủ tướng Abe mang hình thức khủng bố chính trị, nhưng lời khai của hung thủ lại chỉ ra một thực tế khác.
Anh ta cho biết gia đình mình bị hủy hoại vì mẹ quá sa lầy vào Giáo hội Thống nhất, và sự oán giận tích tụ đã bùng nổ theo cách méo mó. Đây không chỉ là câu chuyện kết tội một tôn giáo cụ thể, mà là bi kịch về cách cuộc đời một cá nhân có thể bị phá vỡ thông qua cấu trúc tôn giáo. Khi tôn giáo vượt qua ranh giới lựa chọn cá nhân để nuốt chửng cả gia đình và sinh kế, xã hội không thể tiếp tục đứng ngoài.
Điều quan trọng không nằm ở việc gọi tên mạnh mẽ đến đâu, mà ở cấu trúc bên trong.
Các tà giáo thường có những đặc điểm giống nhau đến đáng kinh ngạc: người đứng đầu được tuyệt đối hóa, giáo lý không cho phép đặt câu hỏi, tín đồ bị yêu cầu gác lại cuộc sống cá nhân vì tổ chức. Cúng dường trở thành bằng chứng của đức tin, còn sự cô lập được khoác lên vẻ thuần khiết. Trong quá trình đó, pháp luật và lẽ thường luôn bị đẩy lùi. Kết quả thường thấy là kinh tế lung lay, gia đình tan vỡ và những tổn thương tinh thần khó có thể hồi phục.
Tự do tôn giáo là giá trị mà xã hội dân chủ phải bảo vệ đến cùng. Nhưng tự do luôn đi kèm điều kiện: không xâm phạm tự do của người khác, không làm tổn hại nhân phẩm con người và không vượt ra ngoài khuôn khổ pháp luật.
Khi những điều kiện tối thiểu ấy sụp đổ, tôn giáo không còn là vấn đề đức tin mà trở thành vấn đề xã hội. Lúc đó, điều cần thiết không phải là sự chỉ trích cảm tính, mà là những nguyên tắc tỉnh táo và nhất quán.
Ý nghĩa trong phát biểu của Hòa thượng Jinwoo nằm chính ở điểm này. Với tư cách là người đứng đầu Phật giáo, ông gửi đi thông điệp rằng tôn giáo không nên tự biến mình thành vùng cấm.
Khi tôn giáo nói với chính tôn giáo rằng “đây là ranh giới không được vượt qua”, đó không phải là tấn công mà là tự thanh lọc. Những người trong giới tôn giáo hiểu rõ hơn ai hết rằng im lặng không phải trung lập, mà đôi khi chính là dung túng.
Con người thường nói rằng mình được an ủi nhờ tôn giáo. Nhưng nhìn lại lịch sử, cũng có không ít người phải chịu đau khổ vì tôn giáo. Nhân danh cứu rỗi để làm con người nghèo khổ, nhân danh cộng đồng để cô lập cá nhân, và nhân danh hòa bình để làm sâu sắc thêm xung đột, dù tên gọi hay quốc gia nào, những tôn giáo như vậy đều đã lạc mất bản chất của mình.
Cảnh giác với tà giáo không phải là phủ nhận tôn giáo, mà là yêu cầu xác lập những điều kiện tối thiểu để tôn giáo có thể lấy lại niềm tin xã hội. Tôn giáo có ý nghĩa là khi ở bên cạnh con người chứ không phải khi đứng trên con người. Nếu xã hội nghiêm túc tiếp nhận bài học cũ kỹ nhưng luôn hiện hữu này, có lẽ bi kịch tiếp theo sẽ được ngăn chặn.
Những điều khiến người ta kinh ngạc dường như xảy ra đột ngột, nhưng thực chất thường là kết quả của sự tích tụ kéo dài. Tôn giáo cũng vậy. Không còn né tránh những nguy cơ mang gương mặt của đức tin - đó chính là điểm khởi đầu của một xã hội trưởng thành.
Nguyên tắc tưởng như đơn giản ấy đã được nhân loại lặp đi lặp lại qua lịch sử, nhưng mỗi khi những sự việc tương tự xảy ra, xã hội vẫn tiếp tục kinh ngạc, phẫn nộ rồi nhanh chóng quên lãng.
Gần đây, Hòa thượng Jinwoo, Tổng vụ viện trưởng của Tông phái Tào Khê, đã phát biểu rằng “cần phải loại trừ các tà giáo”. Đó là một lời nói vừa kịp thời, vừa khiến nhiều người khó chịu. Nhưng chỉ vì khó nghe mà né tránh vấn đề thì cái giá mà xã hội đã và đang phải trả là quá lớn.
Tà giáo không phải sản phẩm riêng của bất kỳ quốc gia hay nền văn hóa nào. Vụ khủng bố bằng khí độc thần kinh Sarin do giáo phái Aum Shinrikyo tiến hành tại Tokyo, Nhật Bản vào năm 1995 vẫn là ví dụ điển hình cho thấy sự cuồng tín tập thể có thể đi xa đến mức nào.
Những lời lẽ về ngày tận thế và cứu rỗi nghe có vẻ thuyết phục, nhưng kết cục lại là sinh mạng của những người dân vô tội. Sau đó, các phân tích đều dẫn đến cùng một kết luận: những dấu hiệu cảnh báo đã tồn tại, chỉ là xã hội đã làm ngơ.
Ngay cả lịch sử gần đây của Nhật Bản cũng không thoát khỏi vấn đề tôn giáo.
Vụ ám sát cựu Thủ tướng Abe mang hình thức khủng bố chính trị, nhưng lời khai của hung thủ lại chỉ ra một thực tế khác.
Anh ta cho biết gia đình mình bị hủy hoại vì mẹ quá sa lầy vào Giáo hội Thống nhất, và sự oán giận tích tụ đã bùng nổ theo cách méo mó. Đây không chỉ là câu chuyện kết tội một tôn giáo cụ thể, mà là bi kịch về cách cuộc đời một cá nhân có thể bị phá vỡ thông qua cấu trúc tôn giáo. Khi tôn giáo vượt qua ranh giới lựa chọn cá nhân để nuốt chửng cả gia đình và sinh kế, xã hội không thể tiếp tục đứng ngoài.
Điều quan trọng không nằm ở việc gọi tên mạnh mẽ đến đâu, mà ở cấu trúc bên trong.
Các tà giáo thường có những đặc điểm giống nhau đến đáng kinh ngạc: người đứng đầu được tuyệt đối hóa, giáo lý không cho phép đặt câu hỏi, tín đồ bị yêu cầu gác lại cuộc sống cá nhân vì tổ chức. Cúng dường trở thành bằng chứng của đức tin, còn sự cô lập được khoác lên vẻ thuần khiết. Trong quá trình đó, pháp luật và lẽ thường luôn bị đẩy lùi. Kết quả thường thấy là kinh tế lung lay, gia đình tan vỡ và những tổn thương tinh thần khó có thể hồi phục.
Tự do tôn giáo là giá trị mà xã hội dân chủ phải bảo vệ đến cùng. Nhưng tự do luôn đi kèm điều kiện: không xâm phạm tự do của người khác, không làm tổn hại nhân phẩm con người và không vượt ra ngoài khuôn khổ pháp luật.
Khi những điều kiện tối thiểu ấy sụp đổ, tôn giáo không còn là vấn đề đức tin mà trở thành vấn đề xã hội. Lúc đó, điều cần thiết không phải là sự chỉ trích cảm tính, mà là những nguyên tắc tỉnh táo và nhất quán.
Ý nghĩa trong phát biểu của Hòa thượng Jinwoo nằm chính ở điểm này. Với tư cách là người đứng đầu Phật giáo, ông gửi đi thông điệp rằng tôn giáo không nên tự biến mình thành vùng cấm.
Khi tôn giáo nói với chính tôn giáo rằng “đây là ranh giới không được vượt qua”, đó không phải là tấn công mà là tự thanh lọc. Những người trong giới tôn giáo hiểu rõ hơn ai hết rằng im lặng không phải trung lập, mà đôi khi chính là dung túng.
Con người thường nói rằng mình được an ủi nhờ tôn giáo. Nhưng nhìn lại lịch sử, cũng có không ít người phải chịu đau khổ vì tôn giáo. Nhân danh cứu rỗi để làm con người nghèo khổ, nhân danh cộng đồng để cô lập cá nhân, và nhân danh hòa bình để làm sâu sắc thêm xung đột, dù tên gọi hay quốc gia nào, những tôn giáo như vậy đều đã lạc mất bản chất của mình.
Cảnh giác với tà giáo không phải là phủ nhận tôn giáo, mà là yêu cầu xác lập những điều kiện tối thiểu để tôn giáo có thể lấy lại niềm tin xã hội. Tôn giáo có ý nghĩa là khi ở bên cạnh con người chứ không phải khi đứng trên con người. Nếu xã hội nghiêm túc tiếp nhận bài học cũ kỹ nhưng luôn hiện hữu này, có lẽ bi kịch tiếp theo sẽ được ngăn chặn.
Những điều khiến người ta kinh ngạc dường như xảy ra đột ngột, nhưng thực chất thường là kết quả của sự tích tụ kéo dài. Tôn giáo cũng vậy. Không còn né tránh những nguy cơ mang gương mặt của đức tin - đó chính là điểm khởi đầu của một xã hội trưởng thành.
<Bài viết được đóng góp bởi Kwak Young-kil Chủ tịch Tập đoàn Truyền thông AJU News Corporation>
